Một số người bạn có điều kiện hơn đã đem con đi chích dịch vụ để được
chích Pentaxim, và khi dịch vụ ở Việt Nam hết thuốc, họ đem con qua
nước ngoài (Singapore, hay thậm chí Mỹ) để chích.
Bất kỳ cha mẹ các bé chọn phương án nào, Quinvaxem hay Pentaxim đều
mong muốn tạo điều kiện sức khoẻ tốt nhất cho bé trong khả năng có thể,
điều đó là hoàn toàn đáng trân trọng.
Riêng việc không cho bé chích ngừa vì sợ bé gặp nguy hiểm do
thuốc thì bạn đang đặt bé vào một tình thế còn nguy hiểm hơn, với xác
suất tử vong cao hơn nhiều. Tuy nhiên, tất cả đều là chọn lựa của riêng
bạn, và thông tin dưới đây sẽ giúp bạn đưa ra quyết định tốt nhất cho bé.
1. Nguồn gốc?
Quinvaxem: Sản xuất tại Hàn Quốc bởi công ty Crucell, thuộc tập đoàn
Johnson & Johnson, Mỹ và công ty Chiron, thuộc tập đoàn Novartis,
Thuỵ Sỹ.
Pentaxim: sản xuất tại Pháp và Canada bởi công ty Sanofi Pasteur, thuộc tập đoàn Sanofi-Aventis, Pháp.
2. Đã được quốc tế công nhận chưa?
Quinvaxem: được cơ quan quản lý Thuốc và Thực Phẩm Hàn Quốc cấp giấy
phép ngày 27/3/2006. Sau đó, đã được WHO sử dụng cho chương trình Tiêm
Chủng Mở Rộng (TCMR bao gồm tiêm chủng chống lại 6 bệnh: yết hầu, uốn
ván, ho gà, bại liệt, sởi, và bệnh lao) cho hơn 90 nước tính đến thời
điểm hiện tại. Quinvaxem là vắc xin được sử dụng nhiều nhất trên thế
giới, lên đến hơn 400 triệu mũi tiêm tính đến tháng 5/2013.
Pentaxim: được cấp giấy phép lần đầu tiên năm 1997 tại Thuỵ Điển.
Tính đến năm 2011, đã trên 100 triệu mũi Pentaxim được tiêm ở hơn 100
quốc gia.
3. Công dụng?
Quinvaxem: là vắc xin 5 trong 1, giúp ngừa 5 bệnh yết hầu, uốn ván,
ho gà, viêm gan siêu vi B, và nhiễm khuẩn Hib. Mũi vắc xin chống bại
liệt sẽ được tiêm riêng.
Pentaxim: cũng là vắc xin 5 trong 1, giúp ngừa 5 bệnh yết hầu, uốn
ván, ho gà, bại liệt, và nhiễm khuẩn Hib. Mũi vắc xin chống viêm gan
siêu vi B sẽ được tiêm riêng.
4. Dành cho ai?
Quinvaxem và Pentaxim: dành cho bé từ 6 tuần tuổi đến trước 5 tuổi.
Bé nên được chích mũi Quinvaxem hoặc Pentaxim 3 lần, mỗi lần cách nhau
ít nhất 1 tháng trước 1 tuổi và có thể bắt đầu chích từ khi bé 6 tuần
tuổi. Mũi chích thứ 4 nên chích sau khi bé được 1 tuổi, vào khoảng 13
tháng, trễ nhất là 24 tháng.
5. Cho bé tiêm Quinvaxem và Pentaxim lẫn lộn có được không?
Năm 2005, chương trình Tiêm Chủng Quốc Gia Mỹ, thuộc Trung Tâm Kiểm
Soát và Phòng Chống Bệnh (CDC) đã công bố nghiên cứu về việc khi cho trẻ
em tiêm lẫn lộn giữa 2 loại vắc xin yết hầu-uốn ván-ho gà toàn bào
(tương tự như Quinvaxem), và với vắc xin yết hầu-uốn ván-ho gà vô bào
(tương tự như Pentaxim).
Họ đã đưa ra kết luận rằng việc tiêm lẫn lộn thuốc như thế không có
gì nguy hại và đều giúp bé chống lại được bệnh ho gà tốt hơn là khi
không tiêm chủng. Hơn nữa, trường hợp các bé tiêm 3 mũi toàn bào và chỉ 1
mũi vô bào thì có hiệu quả tốt hơn các trường hợp tiêm lẫn lộn còn lại.
6. Vắc xin ho gà toàn bào (TB) khác vắc xin ho gà vô bào (VB) thế nào?
Vắc xin ho gà TB (Quinvaxem): vắc xin này sử dụng tế bào của vi khuẩn
ho gà đã được giết chết để kích thích tạo miễn dịch với bệnh ho gà.
Vắc xin ho gà VB (Pentaxim): vắc xin này chỉ sử dụng thành phần chính
gây bệnh được chiết xuất từ tế bào của vi khuẩn ho gà để kích thích tạo
miễn dịch với bệnh ho gà.
7. Vắc xin ho gà TB hay VB tốt hơn?
Đến thời điểm hiện tại, vắc xin ho gà VB đang dần được sử dụng ở các
nước phát triển vì khả năng dung nạp của nó tốt hơn, ít gây tác dụng phụ
hơn. Tuy nhiên, cũng đã có nhiều nghiên cứu về tính hiệu quả của nó khi
dịch ho gà có vẻ như trở lại thường xuyên hơn từ khi sử dụng vắc xin
này.
Một nghiên cứu được công bố năm 2013 của Trung Tâm Nghiên Cứu Vaccine
Kaiser Permanente tại California, Mỹ trên 54,339 cá thể đã được tiêm
chủng tại Trung Tâm này, do nhà khoa học Nicola Klein dẫn đầu, đã đưa ra
kết luận những bé đã được tiêm 4 mũi vắc xin ho gà TB thì được bảo vệ
chống lại bệnh ho gà tốt hơn những bé đã được tiêm 4 mũi vắc xin ho gà
VB hay những bé đã được tiêm 4 mũi vắc xin ho gà TB và VB lẫn lộn. Và
khả năng chống lại bệnh ho gà của bé càng giảm khi số lần tiêm vắc xin
ho gà TB của bé càng ít.
Một số nghiên cứu khác tương tự ở các nước khác trên thế giới cũng đưa kết luận tương tự.
Như thế có nghĩa là vắc xin ho gà VB (Pentaxim) tuy ít gây tác dụng
phụ hơn nhưng lại không giúp bảo vệ bé chống lại bệnh ho gà tốt bằng vắc
xin ho gà TB (Quinvaxem).
8. Đã có bao nhiêu ca tử vong trên thế giới sau khi tiêm?
Quinvaxem: một số ca tử vong ở Bhutan, Sri Lanka, Pakistan, Ấn Độ và
Việt Nam. Theo điều tra của Tổ chức Sức khoẻ Thế giới (WHO) và ban
chuyên gia quốc tế thì đều không phải do vắc xin Quinvaxem.
Việt Nam bắt đầu sử dụng Quinvaxem do WHO tài trợ từ tháng 6/2010. Từ
tháng 10/2012 đến 3/2013 có 12 ca tử vong sau khi được tiêm mũi
Quinvaxem. Do đó, Bộ Y Tế Việt Nam đã ngừng sử dụng Quinvaxem cho đến
tháng 10/2013, khi chuyên gia độc lập quốc tế, chuyên gia của WHO, và
chuyên gia của Việt Nam khẳng định là 12 ca tử vong kể trên không do
Quinvaxem.
Từ khi Quinvaxem được dùng lại đến nay, có 9 ca tử vong sau khi tiêm
vắc xin này, trong đó 6 ca đã được xác nhận không do vắc xin, 1 ca vào
tháng 9/2015 chưa rõ nguyên nhân và 2 ca vào tháng 10/2015 do sốc phản
vệ, có thể là do vắc xin, dẫn đến tử vong.
Pentaxim: có nguồn tin cho rằng đã có một số ca tử vong ở Ukraina sau
khi tiêm Pentaxim vào năm 2009. Ở Mỹ, phiên bản của Pentaxim là
Pentacel đã có 4 ca tử vong sau khi tiêm vắc xin này. Tất cả các ca tử
vong ở Ukraina và ở Mỹ đều được kết luận là không do vắc xin.
9. Sốc phản vệ là gì?
Đây là sự phản ứng thái quá của hệ miễn dịch của cơ thể với bất kỳ
thứ gì mà cơ thể cho là "lạ" và không muốn tiếp nhận. Sốc phản vệ thường
xảy ra do thức ăn, thậm chí như là quả mận, hay rau cải, những thứ bạn
ăn mỗi ngày trước khi sốc phản vệ xảy ra. Do đó, rất khó để dự đoán khi
nào thì sốc phản vệ xảy ra, và nếu không chữa trị kịp thời thì có thể
dẫn đến tử vong nhanh chóng. Điều may mắn là sốc phản vệ không xảy ra
thường xuyên, và do đó, số ca tử vong do sốc phản vệ gây ra cũng rất
thấp.
Như thế để hiểu rằng khả năng bị sốc phản vệ hay hiểu đơn giản là dị
ứng với vắc xin là hoàn toàn có thể, cho dù đó là bất kỳ loại vắc xin
nào, Quinvaxem hay Pentaxim.
10. Tỷ lệ tử vong như thế là nhiều hay ít?
Theo thống kê của WHO, ở Việt Nam, năm 2013, tỷ lệ tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi do các nguyên nhân khác nhau như sau:
Tiêu chảy: 12%
Viêm nhiễm đường hô hấp: 11%
Nhiễm trùng ở trẻ sơ sinh : 6%
Tai nạn/thương tật: 3%
Bệnh sởi: 2%
Quinvaxem (giả sử 15 ca tử vong năm 2013 sau khi tiêm là do vắc xin): 0.00009% (15/1,600,000 trẻ).
Như thế, tỷ lệ tử vong do Quinvaxem nếu có thì cũng là thấp hơn rất
nhiều so với tỷ lệ tử vong do nhiễm trùng đường hô hấp hay tiêu chảy gây
ra.
Theo cơ quan Sức Khoẻ Cộng Đồng Anh, số ca tử vong trung bình mỗi năm
trước và sau khi vắc xin phòng bệnh tương ứng được sử dụng như sau:
 |
| Nguồn: OVG. |
11. Miễn dịch cộng đồng có thật không?
Khi con bạn chơi với nhiều đứa trẻ nghịch bẩn lấm bùn đất, thì khả
năng con bạn bị lấm bùn đất đương nhiên sẽ cao hơn là khi con chơi với
những đứa trẻ sạch sẽ. Miễn dịch cộng đồng cũng thế!
Khi có nhiều đứa bé tiêm chủng thì sẽ tránh được sự "lấm bùn" của
bệnh trong khu dân cư, nên khi con bạn ở trong khu dân cư đó sẽ thường
xuyên "sạch," không bị lây nhiễm ngay cả khi không hoặc chưa chích ngừa.
Còn nếu đa số các bé ở khu dân cư không chích ngừa, cơ thể dễ dàng bị
bệnh hay "lấm bùn," thì khả năng các bé đó lây bệnh làm "bẩn" con bạn là
rất cao, ngay cả khi bé đã được chích ngừa, hay trong ví dụ này là "đã
được tắm sạch sẽ."
Bằng chứng: ở các nước phát triển, điển hình là Mỹ, trẻ em không cần
chích ngừa lao (mũi tiêm BCG) nữa vì cộng đồng của họ đã "sạch" đủ để
khiến khả năng bị lao của con em họ là gần như không còn.
Do đó, khi bạn không cho bé chích ngừa thì không những bạn đang gây
nguy hiểm tính mạng cho bé mà còn là cho cả các bé khác và những người
sống quanh bạn nữa!
Hy vọng rằng với những kiến thức này, bạn sẽ có thể đưa ra quyết định
tốt nhất cho bé mà không phải lo sợ! Nếu là tôi, tôi sẽ cho con mình
chích ngừa đủ 3 lần trước khi bé 6 tháng tuổi, bất kể là Quinvaxem hay
Pentaxim, và một lần nữa sau khi bé 1 tuổi để đảm bảo sức khoẻ cho bé.
Còn bạn, bạn chọn cách nào?
Tác giả Nguyễn Thị Thanh Minh (32 tuổi) tốt nghiệp Tiến sĩ Khoa học
tại Đại học Y Albert Einstein, Bronx, New York, Mỹ năm 2014. Với kinh
nghiệm và kiến thức y học sẵn có, chị sẽ đưa ra lời khuyên cho độc giả Zing.vn cách chăm sóc sức khỏe hợp lý, tư vấn cho các bà mẹ kiến thức nuôi con hợp dinh dưỡng và thông minh.